Крокуслар учь падишалыкъны къаплап алалар, илядж, боя ве бадем оларакъ хызмет этелер.
Crocus sativus L. — Ирис союндан олгъан осюмлик. Чин фармакопеясында онынъ шифалы ады «сафран сативус»тыр.
Онынъ Ады инглиз тилинде Saffron, франсыз тилинде Safran, алман тилинде Safran ве латин тилинде Saffron. Ер ве кок мемлекетине, яни Фарс ве дигер арап мемлекетлерине, гъарбий регион мемлекетлерине къайтынъыз.
Крокусларнынъ даа бир ады — сафран.
Крокусларнынъ ерли осюмликлери Авропанынъ дженюбинде ве Акъ денъиз ялысындадыр. Тарихкъа бакъкъанда, крокуслар Тибеттен Ындистан ёлунен Къытайгъа киргенлер.
Шимдики вакъытта крокус эсасен Испания, Иран, Индия ве дигер мемлекетлерде чыкъарыла. Шимди исе Шанхайнынъ Чонмин адасында крокус мувафакъиетли осьтюрильди ве белли бир сачма ольчюсине малик.
Не ичюн крокус сийрек расткеле?
Биринджиден, онынъ ресурс пайлаштырмасы сынъырлыдыр. Кийик тюрлер тек Акъ денъиз иглимли мемлекетлерде расткеле, кениш таркъалмай. Ве крокуслар бутюн чечекни къулланмайлар, тек чечекнинъ ортасындаки дамгъаны къулланалар. Крокуслар къыскъа вакъыт ичинде, чокъ вакъыт тек бир къач саат, табакъта бир якъынлашув ачалар.
Эр бир крокус-оракъ мевсиминде крокус-осьтюриджилернинъ къоранталары махсулны алмакъ ичюн чыкъалар. Олар, адет узьре, саба эрте барып, чечеклерден дамгъаларны джыялар. Бир килограмм сафран чыкъармакъ ичюн орта эсапнен 160 бинъ чечек керек ола. Бир килограмм сафранны джыймакъ ичюн орта эсапнен 500 саат эмек керек ола. Бутюн эльнен-джыйылгъан ве сонъра яйылгъан ве алчакъ араретте яваш-яваш къурутылгъан.
Сафран композитлерден, крокус исе ирискадан пейда ола.
Экиси де умумий эджнебий наркотиклердир. Сафрон Къытайгъа даа эвель кельген, оны гъарбий Хань султанлыгъында Чжан Цянь кетирген.
Сафран ярыкъ ве араретни севе. О, кучьлю джанлылыкъкъа малик узун-куньдюз осюмликтир. Къуру иглимли ве кунеш нурлары чокъ олгъан Синьцзян Къытайда сафрон чыкъаргъан эсас ердир.
Крокус ве сафроннынъ къулланылувы .
Эм сафран, эм де крокус къан долашувына ярдым этелер ве къаннынъ тургъунлыгъыны ёкъ этелер. Экиси арасындаки эсас фаркъ шунда ки, сафрон джынсы сыджакъ, крокус джынсы салкъын къан детоксикациясыны сувутмакъ мумкюн. Айны дозада крокус чокъ кучьлю эди.
Къытайда крокус эсасен къан долашувыны теминлемек ве къаннынъ тургъунлыгъыны ёкъ этмек ичюн къулланыла. Денъиз четинде, даа орта асырларда, сафран бир чешит панацея оларакъ кенъ къулланылгъан. Сафран юкъусызлыкъ, сувукъланув ве астма хасталыкъларыны тедавийлемек ичюн къулланыла. Оны къырмызы агъры ве чечек хасталыгъына къаршы курешмек ичюн де къулланалар.
